Zielona transformacja miasta nie zawsze zaczyna się od dużych inwestycji. Czasem jej początkiem jest lokalna potrzeba, pomysł mieszkańców i wspólna troska o najbliższe otoczenie. Tak właśnie powstaje ogród deszczowy przy szkole przy ul. Urzędniczej.
To miejsce zostało wskazane przez mieszkańców jako przestrzeń, którą warto przekształcić w zielony, przyjazny i funkcjonalny ogród. Dzięki realizacji teren przy szkole zyska nie tylko nową estetykę, lecz także ważną funkcję retencyjną i edukacyjną.
W przyszłości uczniowie będą opiekować się ogrodem, obserwować jego zmiany i poznawać zasady retencji oraz odpowiedzialnej troski o rośliny. Ogród stanie się więc naturalną, praktyczną klasą, w której można uczyć się o wodzie, przyrodzie i adaptacji miasta do zmian klimatu.
Niecka, która zatrzymuje deszczówkę
Centralnym elementem ogrodu jest niecka retencyjna o głębokości około 90 cm. Jej zadaniem jest czasowe gromadzenie wody opadowej, a następnie stopniowe przekazywanie jej roślinom i podłożu.
Ogród został zaprojektowany jako układ odpowiednio dobranych warstw. W jego konstrukcji wykorzystano między innymi około 25 metrów kwadratowych folii PVC, warstwę grubego żwiru o objętości około 30 m³, geowłókninę, około 10 cm piasku oraz piasek wymieszany z urodzajną ziemią. Wierzchnią warstwę stanowi żwir, który pełni również funkcję antyerozyjną i pomaga chronić podłoże przed wypłukiwaniem.
Takie rozwiązanie pozwala zatrzymać wodę w miejscu, w którym spada, zamiast kierować ją bezpośrednio do kanalizacji. Ogrody deszczowe wspierają małą retencję, mogą ograniczać przeciążenie kanalizacji podczas intensywnych opadów i pomagają utrzymać wilgoć w lokalnym środowisku.
Zbiornik ogrodowy ma pojemność około 2000 m³. Wyposażono go także w przelew, który zabezpiecza ogród przed nadmiernym napełnieniem. W sytuacji, gdy pojawi się więcej wody, niż może czasowo pomieścić niecka, jej nadmiar może zostać bezpiecznie odprowadzony do kanalizacji. Takie rozwiązanie należy odpowiednio zaplanować, aby system działał skutecznie zarówno podczas zwykłych opadów, jak i w czasie intensywnych ulew.
Najważniejsze są rośliny
Najciekawszą i najbardziej widoczną częścią ogrodu deszczowego są oczywiście rośliny. To one nadają przestrzeni charakter, zatrzymują część wody, pomagają ją wykorzystywać i tworzą przyjazne miejsce dla owadów oraz innych organizmów.
W ramach inwestycji o wartości około 127 tys. zł posadzono:
- 90 bylin;
- 7 hortensji;
- 125 roślin cebulowych;
- 311 roślin okrywowych.
Rośliny okrywowe, nazywane także zadarniającymi lub kobiercowymi, to niskie i gęsto rozrastające się gatunki, które tworzą zwartą warstwę pędów i liści. Ograniczają rozwój chwastów, chronią glebę przed wysychaniem i zabezpieczają ją przed erozją. W zieleni miejskiej stosuje się je między innymi na rabatach, skarpach, pod drzewami i krzewami oraz w miejscach, w których utrzymanie trawnika byłoby trudne.
W ogrodach deszczowych szczególne znaczenie ma dobór roślin odpornych zarówno na okresowe zalewanie, jak i na czasowe przesuszenie. W zależności od stanowiska mogą być wykorzystywane między innymi turzyce, kosaćce, bodziszki, bergenie, rozchodniki, macierzanki czy inne byliny dobrze przystosowane do warunków panujących w mieście.
Miejsce nauki i współodpowiedzialności
Ogród przy szkole przy ul. Urzędniczej będzie pełnił kilka funkcji jednocześnie. Zatrzyma i zagospodaruje część wód opadowych, wzbogaci przestrzeń o nową zieleń, poprawi jej walory estetyczne, a także stworzy miejsce sprzyjające obserwacji przyrody.
Dla uczniów będzie to okazja do poznania w praktyce pojęć, które często kojarzą się wyłącznie z podręczników: retencji, obiegu wody, suszy, podtopień i ochrony bioróżnorodności. Codzienna opieka nad roślinami pokaże natomiast, że troska o miejską przyrodę zaczyna się od prostych, regularnych działań.
Ważne jest również to, że ogród powstał w odpowiedzi na zgłoszoną przez mieszkańców potrzebę. To dobry przykład, że zmiana miejskiej przestrzeni może być efektem współpracy miasta, szkoły i lokalnej społeczności.
Ogród deszczowy przy ul. Urzędniczej pokazuje, że zielona transformacja miasta może zaczynać się od niewielkiego, konkretnego miejsca – od szkolnego otoczenia, inicjatywy mieszkańców i wspólnego działania na rzecz bardziej odpornego, zielonego Krakowa.
